Yoksulların Bilmediği Krizden Çıkış Yolları

Türkiye'de toplam gelirin yaklaşık olarak %20'si tüketilmiyor, başka bir deyişle tasarruf ediliyor. 2018 yılı için 750 milyar $ toplam gelirimizin olduğunu düşünürsek bu gelirin 600 milyarı tüketilecek, geri kalan 150 milyar $'ı ise tasarruf edilmiş olacaktır.

Bu 150 milyar $ kimin parasıdır ve nerede saklanır? Kendinizden pay biçin. Aylık veya yıllık gelirinizin ne kadarını tasarruf ediyorsunuz. Yani para biriktirebiliyor musunuz? Biriktiriyorsanız, bu 150 milyarın bir kısmında sizin de payınız var demektir.

Şimdi yeni bir soru, biriktirdiğiniz parayı nerede saklıyorsunuz? Türk Lirası'nın sürekli değer kaybettiği bir atmosferde paranızı TL cinsinden evde tutmak akıllıca bir davranış değildir. Bunun yerine paranızı bankaya yatırabilir, döviz alabilir, tahvil-bono veya hisse senedine çevirebilirsiniz.

Bunları okurken, bir kısmınız "ancak o kadar param" yok diyebilir. Tasalanmayın, bu yazı parası olanların bu krizden nasıl "yırttığını" anlatmak için yazılıyor. Eğer para biriktiremiyorsanız ve hükümet sizden fedakarlık bekleyen açıklamalar yapıyorsa sizin için vaziyet pek hayra alamet değil. Ama tasarrufunuz varsa yani zenginseniz, alabileceğiniz risklerle orantılı biçimde para kazanma ihtimaliniz de artar. Böylece bu krizden hasarsız çıkabildiğiniz gibi ekstra para da kazanabilirsiniz. Unutmayın ne kadar çok risk alırsanız o kadar çok para kazanırsınız. Peki neler yapabilirsiniz?

1. Döviz Mevduat hesabı açabilirsiniz. 

Tasarruf ettiğiniz parayı bir bankaya götürüp, bu parayla döviz cinsinden mevduat hesabı açabilirsiniz. %2-3 bandında bir faiz geliri elde etmenin yanı sıra aynı zamanda kurdaki değer artışlarından da faydalanırsınız.

2. TL mevduat hesabı açabilirsiniz. 

Tasarruf ettiğiniz parayı "yerli ve milli" davranarak TL'de tutarak bankaya yatırabilirsiniz. Bu durumda kurdaki değer artışından faydalanamazsınız fakat %26-27 lik mevduat faizlerinden istifade edebilirsiniz. Burada dikkat etmeniz gereken gösterge beklenen enflasyon olmalı. Eğer bankanızın size teklif ettiği faiz oranı beklenen enflasyonun altındaysa reel olarak para kaybedersiniz. Böyle bir getiriyi tercih etmeyin. (Beklenen enflasyonu sizler için TCMB tahmin eder.)

DİKKAT: Eğer tasarrufunuz 200 bin tl üzerindeyse, tavsiye odur ki, bankaların şubeleri ile iletişime geçmektense , özel bankacılık birimleriyle iletişime geçiniz. Bu şekilde hem daha fazla faiz getiri elde eder, hem de kimi kampanyalardan faydalanabilirsiniz.

TL mevduat hesabı, alternatifler içinde en az riskli olanıdır. Çünkü günün sonunda ana paranıza bir halel gelmez. Ana paranın üzerine faiz geliri elde edersiniz. Risk düşük olduğu için malesef getirisi de düşüktür. Yine de %26-27 getiri az değil. :)

3. Tahvil-Bono satın alabilirsiniz. 

Tahvil ve bonolar borçlanma kağıtlarıdır. Tahvilden kasıt uzun vadeli (1 yıldan uzun) borçlanma kağıdı, bonodan kasıt ise kısa vadeli (1 yıldan kısa) borç kağıdı olmalarıdır. Paranızı bu kriz günlerinde 90 veya 180 günlük banka bonoları alarak tutabilirsiniz. Bu bonolar arzu ederseniz sizlere eurobond şeklinde döviz cinsinden de satılabilir. Böylece kurdaki olası değer artışından da istifade edebilirsiniz. Eğer banka bonolarını tercih etmiyorsanız, devletimizin ihraç ettiği hazine bonolarına veya devlet tahvillerine yönelebilirsiniz.

Tahvil ve bono da risk açısından mevduata benzerler. Riski ve dolayısıyla getirisi düşüktür. Yılda yalnızca %25 bandında getiri elde edersiniz. Ancak unutmayın bunun yaklaşık olarak %23-24'ü enflasyon nedeniyle eriyecektir.


4. Gayrimenkul satın alabilirsiniz. 

Bu iş ciddi anlamda uzmanlık gerektiriyor. Gayrimenkulü satın alırken hem değerinin üzerinde para vermemek gerekiyor, hem de ilerideki değer artışını öngörmek gerekiyor. Ancak bir yatırım danışmanından tavsiye alarak girilen konut yatırımı son derece karlı olabilir. Dikkat ederseniz gayrimenkul yatırımı, mevduat-tahvil-bono'dan daha risklidir. çünkü günün sonunda anaparanızın da azalma ihtimali bulunur. Bu sebeple getirisi tahvil-bono- mevudattan daha fazla değilse, gayrimenkul yatırımı tavsiye edilmez.

Bunun yerine bankaların Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO)  dedikleri şirketlerin hisse senetlerinden alarak, gayrimenkul getirisi de elde edebilirsiniz. Bu şekilde sizler adına doğru yatırımı yapmaya çalışan bir yatırım danışmanınız olmuş olur.

5. Borsaya girebilirsiniz. 

Riski çok olmakla beraber, getirisi de aynı derecede yüksek olabilir. Burada ana paranızın da bir kısmını kaybetme riskiniz bulunuyor. Eğer ki riski azaltayım derseniz. BİST30 kağıtlarından satın alabilirsiniz. BİST30 Borsa İstanbul'da işlem gören en büyük 30 şirketin hisselerinden oluşan bir portföydür.

Bunun yanı sıra borsa işlemleri yapmak günün 24 saatini ayırmanız gereken bir iş olduğundan kendinize bir yatırım danışmanı tutmalısınız. Bu sayede şirketlerin bilançolarını, yatırım kararlarını sermaye yeterlilik oranlarını takip eden bir danışmanınız tasarrufunuza yön verecektir.

6. Altın alabilirsiniz. 

Yine mevduat-bono-tahvil'den daha risklidir, çünkü anaparanızın erime ihtimali bulunur, bu sebeple getirisi de daha çok olmalıdır. Eğer altından beklediğiniz getiri yıllık %25'in altındaysa böyle bir yatırım doğru olmaz.

Öte yandan artık günümüzde altın mevduat hesabı da açtırabilirsiniz. Hem altın fiyatlarındaki artıştan getiri elde etmiş olur, hem de altın tutarınıza bir de faiz geliri elde edebilirsiniz.


Buraya kadar okuduktan sonra "ancak param yok, ben ücretli bir çalışanım" diyorsanız, krizin yükünü siz çekeceksiniz demektir. Hatta daha acıklısı yukarıdaki alternatiflerden getiri elde edenler sizin ürettiğiniz değerden getiri elde ediyorlar. Velev ki 100 liralık bir mal veya hizmet üretiyorsanız bunun 50 lirası size ücret olarak ödeniyor, 20 lirası işverenin cebine kar olarak giriyor, 30 lirası da işvereninize borç veren bankanın cebine gidiyor. Banka elde ettiği 30 liranın 25 lirasını ise kendisine mevduat hesabı açtıran zengine ödüyor. Yani işin sonunda 25 liralık getiri elde eden mevduat sahibi aslında sizin ürettiğiniz mal ve hizmetten nemalanmış oluyor.

İşçi ücretleri işçilerin cebinden kesilen paralarla oluşturulan İşsizlik Sigortası Fonundan ödensin diyenleri duyunca söz konusu "açgözlülük" karşısında böyle bir yazı kaleme aldım.

Okuduğunuz için teşekkür ederim.